Κιβωτός Αρχοντιάς στους Αιώνες
Τα αρχοντικά
Περπατώντας στην πόλη θα συναντήσεις αρχοντικά Κωνσταντινουπολίτικου και Μακεδονικού τύπου που θα σε ταξιδέψουν πίσω στον 17ο με 18ο αιώνα, όταν οι Καστοριανοί έφευγαν στην Ευρώπη και στην Πόλη για να εμπορευτούν την γούνα που οι ξένοι τόσο θαύμαζαν, έστελναν χρήματα στην πατρίδα και κτίζανε τα σπίτια τους με πλούτο και αριστοκρατία. Αρχοντικά που φέρουν το όνομα του ιδιοκτήτη τους και το διατηρούν στη συλλογική μνήμη μέσα στο χρόνο. Μεγαλοπρεπή, φρουριακά, με πέτρινους αυλόγυρους και ξύλινες αυλόθυρες, με τα κατώγια τους γεμάτα κρασιά, φαγητά και μυρωδιές από το μαγειρειό της κυράς που ετοίμαζεκαλούδια για να υποδεχτεί τους καλεσμένους.
Χτισμένα με πέτρα, ξύλο και μείγμα λάσπης με καλάμια για να είναι στιβαρά, συνήθως με δύο ή σπανιότερα με τρείς ορόφους, αλλά ποτέ με τέσσερεις μη τυχόν και τα σαχνισιά έβλεπαν μέσα στα χαρέμια του πασά. Αν ήταν φίλοι οι γείτονες κτίζανε γέφυρα από όροφο σε όροφο, για να μην βγούνε έξω και τους δει ο κόσμος, κι αν ήσουν τυχερός είχες τη λίμνη στην αυλή σου και μία ξύλινη αποβάθρα για την βάρκα σου, κληματαριές, μπαξέδες, λουλούδια, ευωδιές, χρώματα, γεύσεις και λίγο πιο εκεί το χαγιάτι και κρυμμένος καλά ο απόπατος.
Τον χειμώνα, η οικογένεια μαζευόταν στο μεσοπάτωμα με το εργαστήρι γουνοποιίας, σαν έφτανε όμως το καλοκαίρι άνοιγε το δοξάτο με τα σαχνισιά να εκπληρώνουν τον σκοπό τους: κλειστές βεράντες με σειρά από παράθυρα που λούζουν το δωμάτιο με το φως του ήλιου που διαπερνά τις περίτεχνα κεντημένες κουρτίνες.
Θα περπατήσεις δίπλα τους, θα τα θαυμάσεις, θα πλάσεις την δική σου ιστορία. Κρυφοκοίταξε και φωτογράφισε τα και πάρε μαζί σου φεύγοντας λίγο από τον ρομαντισμό εκείνης της εποχής.
Στο Ντολτσό, δεσπόζει το αρχοντικό Ωρολογόπουλου του 19ου αιώνα, που μετά την αναπαλαίωση του λειτουργεί ως boutique hotel, το αρχοντικό Νεράντζη-Αϊβάζη που σήμερα στεγάζει το Λαογραφικό Μουσείο της πόλης και μπορείς να θαυμάσεις τις υπέροχες ζωγραφιές και τα ξυλόγλυπτα ταβάνια του, των αδελφών Εμμανουήλ, που οι ιδιοκτήτες του θανατώθηκαν μαζί με τον Ρήγα Φεραίο και όπου στις μέρες μας φιλοξενεί Ενδυματολογικό Μουσείο, του Πηχεών (απέναντι ακριβώς από το αρχοντικό Ωρολογόπουλου), νυν Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, του Μπασάρα, που έχει προταθεί ως χώρος για τη δημιουργία Μουσείου Γούνας.
Στην περιοχή Απόζαρι συνεχίζεται το ταξίδι με το αρχοντικό Χριστόπουλου, του μεγάλου Καστοριανού λόγιου και ποιητή Αθανάσιου Χριστόπουλου, το αρχοντικό Μάλκου με τις εξαιρετικές τοιχογραφίες και το μοναδικό βυζαντινό λουτρό στην αυλή του και τόσα άλλα, όλα μοναδικά, όλα πανέμορφα, όλα με την δική τους ιστορία.
Άλλα σώθηκαν, αφήνοντας ανεξίτηλο το σημάδι τους στην πόλη, και άλλα καταστράφηκαν (κυρίως όσα ανήκαν σε τούρκους αλλά και τα λιγοστά εβραϊκά) παίρνοντας μαζί τους την ομορφιά και την ιστορία τους.
Μάθετε περισσότερα για τα Αρχοντικά της Καστοριάς
Πηγές:
Ίδρυμα Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα
Βυζαντινοί ναοί
Οι βόλτες σας θα γίνουν αληθινό κυνήγι θησαυρού αν αποφασίσετε να δείτε όλες τις βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες που βρίσκονται διάσπαρτες σε κάθε γωνιά της πόλης. Η ομορφιά τους θα σας γεμίσει με εκπληκτικές εικόνες για να πάρετε μαζί σας φεύγοντας από αυτή την μαγευτική πόλη. Ο Βέλγος ιστορικός Ανρί Γκρεγκουάρ είχε αναφέρει κάποτε πως «αν ποτέ η βυζαντινή παράδοση χαθεί, η πόλη της Καστοριάς είναι αρκετή για να γίνει η ανάκτησή της», και δεν έχει άδικο αν φανταστείτε ότι στην Καστοριά υπάρχουν 72 στο σύνολο καλοδιατηρημένες βυζαντινές εκκλησίες, σωστά κομψοτεχνήματα.
Μικρές και μεγάλες, όλες εντυπωσιακές, με κονίαμα και λίθους στις αποχρώσεις του κόκκινου, δημιουργούν την εντύπωση φλάς μπακ πίσω στα χρόνια των Αυτοκρατόρων. Θα σας μαγέψουν, θα τις αγγίξετε και θα σας αγγίξουν, θα θαυμάσετε την μοναδική τοιχοποιία τους που παραπέμπει σε ένα χειροποίητο κέντημα με χρώματα και ζωγραφική εξαιρετικής τέχνης. Μπείτε μέσα και ακούστε την ιστορία που έχουν να σας διηγηθούν. Θα δείτε πράγματα πρωτόγνωρα, όπως την κατεδάφιση αρχαίου ναού σε τοιχογραφία του Αγίου Στεφάνου ή τον αρχαιότερο σωζόμενο βυζαντινό ναό με υπερυψωμένο κεντρικό κλίτος. Μην προσπεράσετε την Κουμπελίδικη, τον μοναδικό ναό με την απεικόνιση της Αγίας Τριάδας και τον τρούλο (από όπου και πήρε το όνομα της, από την τούρκικη λέξη kubbe που σημαίνει «θόλος») ή τον θαυμάσιο ναό των Αγίων Αναργύρων με τον μαρμάρινο διάκοσμο, τους πλίνθους και την κεραμοπλαστική που δημιουργούν σειρά από διακοσμητικά σχέδια ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής και μοναδικού κάλλους.
Στον περίπατό σας θα ξεχωρίσετε τις μεταβυζαντινές εκκλησίες με την πιο εσωστρεφή αρχιτεκτονική και την ιδιαίτερη ιστορία τους. Εκκλησίες που κτίστηκαν κατά την τουρκοκρατία από εύπορους Καστοριανούς που εκδιώχθηκαν από το κάστρο της πόλης και εγκαταστάθηκαν σε συνοικίες όπως το Απόζαρι, της Ελεούσας ή του Αγίου Λουκά, γι αυτό και θα τις συναντήσετε ακόμη και σε αυλές σπιτιών, καθώς πιθανότατα λειτουργούσαν ως ιδιωτικές . Μικρά παράθυρα φωτίζουν το εσωτερικό των ναών ώστε τα άπιστα βλέμματα να δυσκολεύονται να δουν το περιεχόμενο, ενώ οι κεντρικές πόρτες ήταν χαμηλές κοντά στο έδαφος να μην μπορούν οι Τούρκοι να μπουν με τα άλογα και να βανδαλίσουν τον ιερό τούτο χώρο. Οι πιστοί τις έχτιζαν με υλικά που χρησιμοποιούσαν και στα δικά τους σπίτια για να μην ξεχωρίζουν και τις βάλουν σε κίνδυνο, αποκομμένες από το εξωτερικό περιβάλλον να μην δίνουν στόχο και τις λεηλατήσουν οι Τούρκοι. Σώζονται ακόμη και σήμερα και τώρα έχουν την ευκαιρία τους να χτυπήσουν τις καμπάνες τους και οι πιστοί να προσέλθουν άφοβα.
Διαβάστε περισσότερα για την θρησκευτική ιστορία της Καστοριάς
Πηγές:
Ευγενία Δρακοπούλου, «Η Πόλη της Καστοριάς τη Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή Εποχή» - ISBN 960-85882-1-9 http://epublishing.ekt.gr/el/9381
Καστοριανά Καράβια
Φόντο όλων αυτών των αριστουργημάτων των περασμένων αιώνων αποτελεί ένας άλλος φυσικός θησαυρός: η λίμνη μας, που φιλοξενεί τα μοναδικά, από αρχιτεκτονικής και κατασκευαστικής άποψης, καράβια της Καστοριάς. Παρουσιάζουν μεγάλη ομοιότητα προς τα προϊστορικά και πρωτόγονα πλεούμενα που βρέθηκαν στον Νεολιθικό Λιμναίο Οικισμό του Δισπηλιού, γι αυτό και θεωρούνται άμεσοι απόγονοι τους.
Ταπεινός συμπρωταγωνιστής του Μακεδονικού αγώνα, μιας και με τη βοήθεια του γινόντουσαν οι μυστικές συναντήσεις. Ο Ίων Δραγούμης το μνημονεύει σε ένα από τα ποιήματα του, ενώ ο Άγγλος περιηγητής και τοπογράφος W.M. Leake αναφέρεται εκτενώς στο καράβι της Καστοριάς στο βιβλίο του «Travels in Northern Greece» του 1835 (τόμος Ι, κεφ. 7). Το μήκος του καραβιού δεν ξεπερνά τα 6 μέτρα και το φάρδος του το 1,30. Αποτελείται από ξύλινα σανίδια, κατασκευασμένα έτσι ώστε και οι δυο άκρες του να είναι αρκετά υπερυψωμένες (πρύμες) και να σχηματίζουν δύο άνετα καθίσματα αντικριστά. Ο καραβοκύρης κρατώντας τα κουπιά και πατώντας πάνω σε ένα σανίδι, γέρνοντας ελαφρά προς τα εμπρός, δίνει δύναμη στα κουπιά και η βάρκα αρχίζει να πλέει βάζοντας την πινελιά της στο πορτραίτο της λίμνης, ανάμεσα στους κύκνους και τις πάπιες.
Αναπόσπαστο κομμάτι της πόλης και της καθημερινής ζωής, στα παλιά χρόνια το καράβι ήταν μέσον όχι μόνον εμπορικό αλλά και επιβατικό, ενώ τώρα πια χρησιμοποιείται μονάχα από τους ψαράδες. Μια εικόνα πανέμορφη που μένει χαραγμένη στο μυαλό, η λίμνη, τα καλάμια της, οι πελεκάνοι και δίπλα τους το Καστοριανό καράβι, περήφανο ανάμεσα στους υπόλοιπους θησαυρούς του τοπίου.
Πηγές:
Βασιλική Νικολάτου "Οι Άρχοντες της Λίμνης", ISBN 9781446647851
Ότι και αν αποφασίσετε να κάνετε στην Καστοριά, ένα είναι το σίγουρο: θα επιστρέψετε για να δείτε κι άλλα…
